My मराठी

किमयागार - अच्युत गोडबोले

2012-02-05T09:15:00.000-08:00

बहुतेक वेळेस आपण जाणीवपुर्वक चांगल्या पुस्तकांचा शोध घेत असतो. परंतु, काही वेळेस मात्र एखादे पुस्तक ध्यानीमनी नसताना अवचित भेटून जाते.
आमच्या घराशेजारच्या एका वाचनालयाचे सभासद व्हायचे अनेक दिवसांपासून ठरवत होतो. गेल्या आठवड्यात सहज गेलो असता टेबलवरच अच्युत गोडबोले यांचे "किमयागार" पुस्तक दिसले. काही पानं चाळली अन वाचनालयाचा सभासद तर बनलोच, पण ते पुस्तक घेऊनच बाहेर पडलो!

"किमयागार" मध्ये आपल्याला भेटतात मूलभूत शास्त्र शाखा (पदार्थविज्ञान, रसायनशास्त्र, जीवशास्त्र, भूगर्भशास्त्र, खगोलशास्त्र) व त्यांच्या उपशाखांमधे काम करणारे ८००हून अधिक प्रतीभावान शास्त्रज्ञ. आर्यभट्ट, अरिस्टोटल, वराहमिहीरापासून ते स्टीफन हॊकींग, जयंत नारळीकरांपर्यंत. काही विक्षिप्त, काही हेकेखोर, काही मत्सरी, काही संधीसाधू, काही दुर्दैवी... परंतु, सर्वच जण विलक्षण प्रतीभावंत. पण हे पुस्तक म्हणजे नुसतीच शास्त्रज्ञांची निरस जीवनचरीत्रें नव्हे, तर त्यांच्या माध्यमातून लेखक आपल्याला या विश्वाचा इतिहास, रचना व मानवी जीवनाची सुरूवात ऊलगडत नेतात.

पुस्तकाच्या शेवटी असणारी संदर्भग्रंथांच्या यादीवरून नुसती नजर टाकली तरी लेखनासाठी घेतलेल्या परीश्रमांची आपल्याला जाणीव होते.

प्रस्तावनेत लिहिल्याप्रमाणे या पुस्तकावर बिल ब्रायसन याच्या A Short History of Nearly Everything या उत्कृष्ट पुस्तकाचा थोडाफार प्रभाव दिसून येतो, परंतु, दोन्ही पुस्तकांचा मूळ गाभा एकच असला तरी सादरीकरणाची पध्दत मात्र भिन्न आहे.

लेखक श्री. अच्युत गोडबोले म्हणजे एक बहुआयामी व्यक्तीमत्व आहे. पहिली ते IIT पर्यंत प्रत्येक परीक्षेत पहिला क्रमांक पटकाविणारे असा त्यांचा लौकिक असून, IIT मधून रसायन शास्त्रात अभियांत्रिकी पदवी मिळविल्यावर त्यांनी संगणक क्षेत्रात ऊडी घेतली. अनेक बहुराष्ट्रीय कंपन्यांमधून काम करत असताना त्यांनी व्यवस्थापनशास्त्र, शास्त्रीय संगीत, अशा अनेक प्रांतात नुसती मुशाफिरीच नाही केली तर त्या- त्या विषयांचा सखोल अभ्यास करून त्यावर उत्तम पुस्तके लिहीली आहेत. त्यांचे "बोर्डरूम" हे पुस्तक मी पाच वर्षांपुर्वी वाचले आणि ते सुद्धा फारच आवडले होते. आता त्यांचे "नादवेध" हे पुस्तक कधी मिळते त्याची मी वाट पाहात आहे.

"किमयागार"ची काही वैशिष्ट्ये म्हणजे संपूर्ण पुस्तक निव्वळ मराठी भाषेत असून प्रत्येक पानावर शास्त्रज्ञांची दुर्मिळ छायाचित्रे आहेत. जोडीला सुबक, नेटकी छपाई व शेकडो छायाचित्रें यामुळे पुस्तकाचे स्वरूप अधिकच सुंदर झाले आहे. पुस्तकाच्या शेवटी असणारा "नाही रे उजाडत" हा लेख प्रत्येकालाच अंतर्मुख करेल.

आजकाल ४००/- रूपयांत एखादा pizza जेमतेम येतो. त्याच किंमतीत ज्ञान-विज्ञानाची कवाडें सताड ऊघडी करणारे आणि प्रत्येकाच्याच घरात आवर्जून असावे असे हे पुस्तक आहे.

पं.संजीव अभ्यंकर - एक सुरेल संजीवन स्वरयात्री

2011-11-29T00:00:00.000-08:00

पयले छूट सांगून टाकतो कि मला शास्त्रीय संगीतातील ओ कि ठो कळत नाही. तुम्ही समोर बसून एखादी चीज गाऊन रायलात तर तो राग आहे कि रागिणी आहे कि ख्याल आहे कि बंदीश आहे कि खरोखरच एखादी ’चीज’ आहे हे काही आपल्याला ऊमजून नाय बा येनार.

पन म्या म्हन्तो, कि आता आपल्या देशात ती शिंची लोक्शाही की काय म्हन्तात ती हाय नव्हं, मंग एकाद्या ईषयातलं आपल्याला समजो न ऊमजो, मत ठेऊनशान देनं म्हत्वाचं, कसं?

तर, पं. संजीव अभ्यंकर या नावाची पहिली ऒळख झाली ती मुक्कम पोष्ट Edinburgh ( उच्चारी एडिनबर्घ अथवा एडिम्बर्घ अथवा एडिम्ब्रा!), मौजे Scotland येथे. दिवसभर हापिसात विंग्रजी फाडल्यावर ("अरे बाबा, I was telling you ना कि it is a bug? आता बघ!") आणि घरी हिंदीच्या चिंध्या केल्यावर ("झिशानभाई, बटाटा बारीक बारीक कापना बरं का! कलके जैसा मोठे-मोठे टुकडे मत कापना, वरना वो गळे मे अडकते हय!") कानावर काहीतरी ’चांगलं’ पडावं अशी आस लागल्यास नवल नव्हतं!

महाजालावर भटकत असताना YouTube वर एक गाणे भेटले. गाण्याचे सूर, शब्द, भाव, अर्थ व या सगळ्यांइतकाच, किंबहुना त्यापेक्षाही महत्वाचा म्हणजे गायकाचा मधाळ आवाज, या सर्वांची अशी काही मोहीनी पडली कि बस्स!.

मग काय, संजीव अभ्यंकर हे नाव गूग्लायचा छंदच लागला. कधी YouTube कधी Raagaa.com अशी एक सुरेल शोधयात्रा सुरू झाली.

अरे हो, सांगायचे राहिलेच -- गाणे होते मालकंस रागातले "पिया संग लड पछतानी रे"

अगदी लहान वयातच संजीवजींची शास्त्रीय गायनातील रुची पाहून आई शोभा अभ्यंकर (ज्या स्वत: मेवाती घराण्याच्या गायिका आहेत) यांनी पं. जसराज यांना संजीवला शिष्य म्हणून स्वीकारण्याची विनंती केली. एखादा कुशल जवाहीर ज्याप्रमाणे रत्नाची पारख करतो त्याप्रमाणेच पंडीतजींनी संजीवचे गायन ऐकूनच त्याला स्वीकारले. प्रत्यक्ष स्वर-भास्कर जसराज यांच्याकडून त्यांनी तब्बल १० वर्षे गुरूकुल पध्दतीने गाण्याचे शिक्षण घेतले.

संजीवजींच्या गाण्यात मला सर्वांत आवडणार्या गोष्टी दोन.

पहिली म्हणजे स्वरांतील गोडवा. सूर कितीही टिपेला लागला असला तरी तो अतिशय गोड वाटतो.

दुसरी गोष्ट म्हणजे शास्त्रीय संगीत अतिशय रूढीप्रिय मानले जात असूनही संजीवजी त्यात अनेक अभिनव प्रयोग करत असतात. ’जसरंगी" जुगलबंदी म्हणजे दोन गायकांनी एका प्रकृतिस्वभावाचे पण दोन भिन्न राग एका वेळी गाणे ( अश्विनी भिडे-देशपांडे यांच्यासोबत), व्हायोलिन आणि गायन यांची जुगलबंदी, हिंदुस्थानी शास्त्रीय गायन आणि कार्नाटिक संगीत Carnatic music (शंकर महादेवनबरोबर), असे अनेक प्रयोग त्यांनी केले आहेत.

पं. संजीव अभ्यंकर यांची अनेक गाणी (शास्त्रीय, उपशास्त्रीय, अभंग) माझ्या संग्रही असली तरी अजून प्रत्यक्ष मैफिलीत त्यांना ऐकण्याचा योग अजून आला नाही. कधी जमते पाहू.

लेख संपविण्यापूर्वी, माझी काही आवडती गाणी:

ए री आली पिया बिन हे गाणे...

पं. भीमसेन जोशी यांच्या दणदणीत, बुलंद स्वरात
पं. संजीव अभ्यंकरांच्या आवाजात
आणि, हेच गाणे गानकोकीळा लता मंगेशकर यांच्या सुरांत
राग हंसध्वनी - मै हारी पिहरवा
राग पुरीया कल्याण - अंधियारा कर दो ऊजाला
मीरा भजन - कोई कहियो रे प्रभू
भिन्न षड्जातील द्रुत तराणा
जसरंगी जुगलबंदी - संजीव अभ्यंकर - अश्विनी भिडे-देशपांडे

तर, अश्या या अलौकिक स्वराचा आनंद सध्या आम्ही घेत आहोत, तुम्हीही घ्यावा.

वरतारीख( अर्थात Update!):
पं. संजीव अभ्यंकर यांच्यावरचा एक अभिप्राय (कोणाचा ते विचारू नका! बंदे को जीव प्यारा हय!): "अय्या! कित्ती गोsssड smile आहे नाई! आणि dimples पण आहे वाटतं!"

कोणाला कशात काय आवडेल काही सांगता येत नाही. तुम्ही बघा, तुम्हाला काय भावतं ते!

राजा शिव-छत्रपति आणि श्रीमान योगी

2011-11-21T08:30:00.000-08:00

शिव-चरीत्रांमध्ये बाबासाहेब पुरंदरेंचं राजा शिवछत्रपति आणि रणजित देसाई यांची श्रीमान योगी ही ऐतिहासिक कादंबरी यांचं स्थान अजोड आहे.
(वास्तविक, लेखाची सुरूवात "शिवाजी राजांवर अनेक उत्तमोत्तम पुस्तके लिहीली गेली असली तरी-" अशी करणार होतो, पण या दोन पुस्तकांशिवाय तिसरं नावंच आठवेना!)

"राजा शिवछत्रपति" पहिल्यांदा वाचलं तेव्हा ते एक-खंडी जाडजूड पुस्तक होतं, टाईप पण छोटा. वाचून वाचून हाताला रग लागली कि मी त्यातील सुंदर-सुंदर चित्रं रंगवायला लागायचो. (लायब्ररीचं पुस्तक असूनही, किंबहुना त्यामुळेच!)

सर्वजण श्रीराम-श्रीकृष्ण यांच्या जोडीला शिवाजी महाराजांचं नाव घेत असल्याने मी शिवाजीला ही निळ्या रंगात रंगवायचो. चित्र रंगवून झाल्यावर त्याखाली "Gautam Soman, Std VI Div A" अशी लफ़्फ़ेदार सही करत असे. या ऊपद्व्यापाबद्द्ल नंतर लायब्ररीयनने झापल्यावर मी तिचं "खत्रुड साहिबा" असं नामकरणही केलं होतं.

"श्रीमान योगी"तील पल्लेदार वाक्यांनी आणि त्यातील वातावरण-निर्मीतीने प्रचंड प्रभाव पाडला. मी घरी दिवसभर कंबरेला टोवेल गुंडाळून त्यात कपडे वाळत घालायची काठी तलवारीच्या रूबाबात खोचून फिरत असे. जिरेटोप न सापडल्याने, "दिल है की मानता नही" मध्ये आमिर खान घालतो तशी, प्लास्टिक क्याप डोक्याला घालत असे. आईला "मासाहेब" व धाकटा भाऊ सौरभला "शंभूराजे"(!) म्हणून कावून सोडलं होतं. (बाबांना मात्र "बाबा" म्हणत होतो).

आमच्याकडे तेव्हा कुत्रा नव्हता, म्हणून घरच्या बोक्याचे नामकरण "वाघ्या" झाले होते. रोजचे संवाद सुद्धा "मासाहेब, आम्हास अजून भात वाढा", किंवा, "शंभूराजे, DD2 च्यानल लावा" अशा तर्हेने चालत.

फक्त एका गोष्टीची कमी होती, ती म्हणजे महाराजांसारखी भरघोस दाढी, कारण महाराजांना तशी दाढी लहानपणापासूनच होती अशी माझी पक्की समजूत होती.

हा सर्व प्रकार साधारण महिनाभर चालला, त्यानंतर आमची वार्षिक परीक्षा सुरू झाली, व महाराजांना आपले लक्ष राज्यकारभारातून काढून घेऊन algebraic equations मध्ये गुंतवावे लागले.

नंतरची जवळपास दोन दशके अशीच गेली.

दोन महिन्यांपुर्वी "राजा शिवछत्रपति" ची दोन-खंडी १७वी आवृत्ती घरी आली. पुस्तक वाचून तर कधीचेच झालेय, चित्रें मात्र अद्याप रंगवायची बाकी आहेत...

कामातुराणाम न भयं...

2011-11-18T10:17:00.000-08:00

"कामातुराणाम् न भयं न लज्जा" या अर्थाचा एक श्लोक इयत्ता आठवीत संस्कृत शिकत असताना वाचला होता. माझ्या निरागस बालमनाने तेव्हा "कामातुराणाम् " याचा अर्थ "अति काबाडकष्ट" करणारा असा लावल्याचे स्मरते.
अर्थात, लवकरच माझ्या जाणकार मित्रांनी त्याचा खरा अर्थ समजावून सांगितला.

हे सर्व आता आठवायचे कारण म्हणजे, काही दिवसांपूर्वीच ऒफ़िसमध्ये "Is Workaholism गूड कि ब्याड?" या चावून चावून चोथा झालेल्या विषयावर चर्चा झाली.

पहिली गोष्ट म्ह्णजे, अश्या चर्चा सुरूवात करणारे स्वत: कधीच Workaholic असत नाहीत. काम ( = Work!) करण्यापेक्षा ते टाळायचे कसे, यावरच आपली मेंदूशक्ती ( अर्थात ब्रेनपावर) खर्च करणारे हे महाभाग असतात.

दुसरी एक गोष्ट मान्य केली पाहिजे, ती म्हणजे मी स्वत: एक workaholic आहे. २००५ ते २००८ अशी चार वर्षे, मी आणि माझे सहचारी नियमीतपणे दिवसाचे ११-१२ तास काम करत असू. अनेकदा तर आम्ही २-३ वाजता -- रात्रीचे -- घरी आलेलो आहे. रविवार कपडे वगैरे (स्वत: चे!) धुण्यात जायचा, पण शनीवारी काय करायचं ते कळायचं नाही, म्हणून ऒफ़ीस गाठायचो. एकदा तर पहाटे ४ वाजता घराच्या कुंपणावरून ऊडी मारून आत येत असता घरमालकीण आज्जींनी पाहिले, व "चोर" "चोर" म्हणून आरडा-ओरडा केला. त्यांना समजावता-समजावता नाकी नऊ आले.

तर, चर्चा चालू होती आणि प्रतिपक्ष तावातावाने बोलत होता की workaholism चा कंपनीला भरपूर फायदा होतो, पण त्या माणसाला काय फायदा?

ऊत्‍तर काय द्यायचे या विवंचनेत असता, वर निर्देश केलेला श्लोक आठवला.

मग काय, मी सर्वांना तो श्लोक आणि माझे original interpretation सांगून चूप केले: भरपूर काम करणार्या माणसाला ना कशाची भीती असते, ना त्याला कधी कुणाकडून लज्जित व्हावे लागते. संस्कृतमध्ये तसा श्लोकच आहे राव!

हाय काय अन् ‍ नाय काय!

पाठशाळा, शंकराचार्य आणि षट्पदी स्तोत्र

2011-11-15T17:55:00.001-08:00

गेल्या आठवड्यात जळगांव येथील सौ. मीना पांडे यांनी श्रीमद्‍भागवताची प्रत भेट म्हणून दिली. पुस्तकाच्या पहिल्या पानावरचे षट्पदी स्तोत्र पाहिले, आणि मन एकदम भूतकाळात गेले.

ल्हानपणी (म्हंजे यत्ता चौथी ते Standard 9th Division A पर्यंत ) दरवर्षी मे महिन्यात आमची रवानगी वेद-पाठशाळेत व्हायची. सहा वर्षात/महिन्यांत अस्मादिक संध्येपासून ते शांतीपाठ-पवमान पंचसुक्तापर्यंत शिकून राय्ले.

तेव्हा तो जुलूम वाटायचा. पण आता वाटतं कि ते दिन बहोत्त छान थे.

दिवस सकाळी पाच वाजता सुरू व्हायचा. सुर्यनमस्कारांनंतर दिवसभर संथा घेतल्यावर संध्याकाळी खेळ, मग सायंसंध्या आणि मग स्तोत्रे.

पाठशाळा म्हणजे एक भले मोठे कौलारू घर होते. शेणाने सारवलेली जमीन. समोर एक टुमदार देऊळ, आत शंकराचार्यांची सुंदर मुर्ती. मंदिरासमोर एक भलामोठा पिंपळवृक्ष. पिंपळासभोवती विस्तीर्ण पार.
या पारावर आम्ही सारे बटू गोलाकार बसू, आणि टेंगसे गुरुजी किंवा गणपुले गुरुजी आपल्या घनगंभीर आवाजात स्तोत्रे शिकवत फ़िरत असत. रात्रीच्या नीरव शांततेत शंभर-सव्वाशे मुलांच्या आवाजात रामरक्षा अथवा शिवमहिम्न स्तोत्र ऐकण्याचा अनुभव काही आगळाच होता.

शंकराचार्य़ांशी माझी ओळख इथेच झाली.

षट्पदी स्तोत्र, आत्मषट्क, कृष्णाष्टक...अनेक रसाळमधूर रचना शंकराचार्यांनी केल्या. भाषा अतिशय प्रासादिक, अलंकारिक. आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे प्रत्येक ओळीत अनुपम गेयता. त्या वाचताना, म्हणताना, ऐकताना अवर्णनीय आनंद मिळतो.

षट्पदी स्तोत्र दिसले आणि हे सर्व आठवले. वाटलं, हे सर्व आपण पुन्हा एकदा वाचलं पाहिजे.

षट्पदी स्तोत्र इथे उपलब्ध आहे. अजून अनेक रचना ऊपलब्ध करून द्यायचा विचार आहे.

काय वाचायचं?

2010-07-05T23:30:00.000-07:00

माझा असा एक खास कंपू आहे कि ज्यांच्याशी बोलताना एक प्रश्न हमखास येतो, तो म्हणजे: "काय वाचतोयस?" मग प्रत्येकजण आपण काय वाचलं, काय वाचत आहे किंवा काय वाचावसं वाटतंय हे सांगतो. चर्चा वगैरे फ़ार होत नाही पण काही चांगल्या पुस्तकांची नावं समजतात.

गेल्या वर्षी माझं वाचन बरचंस थंडावलं होतं. लग्न झाल्यामुळे पुस्तकी "जीवन" वाचण्यापेक्षा ते प्रत्यक्ष जगण्यात जास्ती वेळ गेला. तरीही काही चांगली इंग्रजी पुस्तकं वाचून झालीच. पण एक गोष्ट जाणवली, ती म्हणजे आपण गेल्या २-३ वर्षांत एकही मराठी पुस्तक वाचलेलं नाहीए!
Crossword मध्ये गेलो. तिथल्या मराठी पुस्तक विभागातून तास दोन तास फिरलो, पण एकही पुस्तक घ्यावेसे वाटेना.
परवा एका मित्राशी बोलताना मी ही गोष्ट सांगितली, तर तो म्हणाला, "खरंय! मी पण परवा एका पुस्तक प्रदर्शनाला गेलो होतो, पण नवीन पुस्तकांपैकी एकही आवडलं नाही."

इतर दोघा-तिघांनीही साधारण अश्याच प्रतिक्रिया दिल्या.

असं का व्हावं?

पहिली गोष्ट अशी कि मराठीतली बहुतांश पुस्तकं "स्व" केंद्रीत असतात.. माझा सोमालियाचा प्रवास, माझे स्वादुपिंडाचे ऒपरेशन, माझा मित्र बबन्या, इत्यादी. काही पुस्तके रोचक असली तरी एकुणच हा प्रकार बोअर वाटतो.
दुसरं म्हणजे आपण लोकं फ़ार म्हणजे फ़ारंच भूतकाळात जगतो. मान्य आहे कि रामायण-महाभारत-शिवाजी-पेशवाई हे असे विषय आहेत कि ज्यांच्यावर शेकडोच काय हजारो पुस्तकं लिहीली तरी ती कमीच पडतील. पण म्हणून त्याच-त्याच गोष्टींचं किती चर्वण करायचं?

तिसरा मुद्दा असा कि मराठी लेखकांमध्ये नियमीतपणे उत्कृष्ट लेखन करणारे हाताच्या बोटांवर मोजण्याइतकेच असतील. बाकी लोकं एक तर एक-दोन Bestsellers लिहून गायब होतात, किंवा दर वर्षाला अर्धा डझन सुमार पुस्तकांचा रतीब घालत राहतात. इंग्रजीमध्ये जसं सिडनी शेल्डन, डॆन ब्राऊन किंवा जे. के. रोलींग हमखास हिट ठरणारी पुस्तकं लिहीत जातात, तसं मराठीत सध्या आढळत नाही.

शेवटचा, पण कळीचा मुद्दा असा कि मराठी पुस्तकं फ़ूटपाथवर मिळत नाहीत. ("रस्त्यावर येणं" या प्रकाराचं मराठी माणसाला एकुणंच वावडं आहे!) पुस्तकांच्या किंमती पाहता सर्वच पुस्तकं दुकानातून घेणं परवडत नाही. विशेषत: Fiction (कथा कादंबरी) प्रकारातील पुस्तकं ज्यांचा एकदा वाचून झाल्यावर काहीच उपयोग नसतो.

मला असं अजिबात म्हणायचं नाही कि मराठीत काही चांगलं लेखन होतच नाहीये. कदाचित अनेक उत्तमोत्तम पुस्तकं कदाचित माझ्यापर्यंत पोचतही नसतील. पण वस्तुस्थिती अशी आहे कि तरूण पिढीला आकर्षित करणारे विषय सध्या मराठीत हाताळले जात नाहीत.

काय वाचायला आवडेल?

अच्युत गोडबोले यांची व्यवस्थापन शास्त्रावरची व संगणक विश्वावरची पुस्तकं मला फ़ारच आवडली होती. या विषयावर पुस्तकं वाचायला नक्कीच आवडेल.
डॊ. जयंत नारळीकर, डॊ. बाळ फोंडके, निरंजन घाटे यांनी मराठी विज्ञानकथा हा प्रकार अतिशय समर्थपणे हाताळला होता. आता नव्या दमाच्या लेखकांची नितांत गरज आहे.
स्व-व्यवस्थापन, कामाचं/वेळेचं नियोजन यावर, भारतीय जीवनशैलीला अनुसरून असणारी पुस्तकं मला हवी आहेत.
शेवटच्या पानापर्यंत खिळवून ठेवणारी एखादी रहस्य-कथा किंवा स्व. जयवंत दळवी, स्व. पु. ल.देशपांडे यांच्या शैलीतला खुसखुशीत विनोद कुठे वाचायला मिळेल?

पुणेरी पाट्या

2010-05-11T20:30:00.000-07:00

पुण्यातील इरसाल पाट्या हा पुणेकरांसाठी अभिमानाचा विषय आहे. आम्ही (च्यामारी! पुण्याबद्दल नुस्तं लिहायला लागलो तरी "मी" चा "आम्ही" होऊन जातो!) पुण्यात संगणक भाषा शिकत असता (पक्षी: डेक्कन जिमखाना, क्याम्प वगैरे प्रेक्षणीय स्थळांना भेटी देत असता) अश्या अनेक पाट्या आमच्या नजरेस पडल्या, तर काही ई-मेल मध्ये वाचायला मिळाल्या.
काही नमुने आपल्यासाठी पेश करत आहे...

कृपया वस्तू ऊधार मागू नये. अपमान होईल.
दारावरील बेल फ़क्त एकदाच वाजवावी. विजेचे बिल आम्ही भरतो.
तीनदा बेल वाजवूनही दरवाजा न उघडल्यास समजावे कि आम्हांस आपणास भेटावयाचे नाही.
आम्ही शाकाहारी आहोत, पण आमचा कुत्रा शाकाहारी नाही.
इथे मुत्रविसर्जन करू नये. केल्यास कायमचा ईलाज केला जाईल.
इथे कम्प्युटर सीडीज, फ़्लॊपीज व स्वस्त दरात नारळ मिळतील.
इथे हापूस आंबे, कोकम सरबत व परकर मिळतील.
गिर्हाईक हा राजा असतो. राजा कधीही ऊधार मागत नाही.
मस्तानी पार्सल करून मिळेल.
मंदिरात जास्त वेळ बसू नये. तुम्ही रिकामटेकडे असाल, पण ही बाग नाही.
शांतता राखा. थुंकू नका. माणसासारखे वागा.
सेल्समनांस सुचना: सदर इमारतीत विक्री न झाल्यास सोसायटी जबाबदार नाही.
सोसायटीच्या सभासदांशिवाय अन्य अवजड वाहनांस प्रवेश वर्ज्य.
इथे जोशी रहात नाहीत. पुन्हा पुन्हा विचारू नये.
(व त्याच घरासमोरील पाटी): जोशी इथे रहातात. इकडे-तिकडे विचारू नये.
फ़ाटकावरील आतील बाजूची पाटी: बाहेर जाताना फ़ाटक बंद न केल्यास पुन्हा आत घेतले जाणार नाही.
बंगला रिकामा आहे. आत चोरण्यासारखे काहिही नाही. विनाकारण कष्ट घेऊ नये.
येथे चोरी करणारा नेहमी पकडला जातो. याची कृपया नोंद घ्यावी.
भिकारी लोकांस सुचना: कुत्रे व भुतांपासून सावध रहा.
सेल्समननी आत येऊ नये. सेल्सगर्ल आत आल्यास मालक जबाबदार नाही.
पत्ता सांगायचे ५ रूपये पडतील. हे असे का लिहीले आहे हे सांगायचे १० रूपये पडतील.
पोष्टमनास सुचना: कृपया पत्रें या खिडकीतून आत टाकू नयेत. आमटीत पडतात, चव बिघडते.
आजचे ताजे पदार्थ: भजी व मिसळ. मुळव्याधीचे औषध मिळेल.
आम्ही ऊपवासाचे पदार्थ वेगळ्या तव्यावर करतो.
लाईट गेल्यास कॆण्डल-लाईट डिनरचा वेगळा चार्ज पडेल.
वेटरला टिप देऊ नये. आम्ही त्यांना पुरेसा पगार देतो.
बाहेरील पदार्थ आत आणू नयेत. आतील पदार्थ बाहेर नेऊन खाल्ले तर चालेल.
कृपया चूळ भरताना घाणेरडे आवाज काढू नयेत.
आपल्यामुळे इतरांना त्रास झाला तर इतरांमुळे आपल्याला त्रास होऊ शकतो.
ए नाही अहो रिक्षावाले म्हणा.
रिक्षात तंबाखु, गुटखा खाऊन बसू नये व बसून खाऊ नये.
अनोळखी वस्तू किंवा व्यक्तींस स्पर्श करू नये.
गाडीवरील धुळीत लिहिलेले वाक्य: आता तरी पुसा!
गॆरेज: इथे अपली वाहणे कालजीपूवक दुरुस्ती करूण मिलेल
इथे अर्जंट शेवया करून व ब्लाऊज शिवून मिळेल.
येथे लघवी करू नये. वरून लोकं पहातात.
"दुग्ध व दुग्धजन्य पदार्थ विक्री केंद्र": डेअरी!
"दंतोपचार, दंत दुरूस्ती व दंतौषधी विक्री केन्द्र" : डेन्टल क्लिनीक!

समज - गैरसमज

2010-05-10T08:15:00.000-07:00

रोजच्या जगण्यात (साहित्तिक भाषेत लिवायचं म्हंजी ’दैनंदिन जीवनात’) आपण अनेक रुढी-प्रथांना कवटाळून रहातो. त्यापैकी काही प्रथांची तार्किक कारणं सांगू शकतो, तर काही प्रथा अनाकलनीय वाटतात.

या लेखात मी अशाच काही समज-गैरसमजांचा संग्रह करणार आहे.

समज -गैरसमज...

साय़ंकाळी दिवा लावल्यावर हात-पाय धुवू नयेत, तसेच केर-कचरा काढू नये.
पुर्वी दिवेलागणीच्या वेळेला परवचा-पाढे म्हणत. या प्रथेमुळे मुले-बाळे मोठी माणसं आपोआप घरी लवकर परतत. सर्वजण मिळून स्तोत्रे म्हणत, एकत्र जेवण करत. तसेच आधी tubelights वगैरे नसल्यामुळे केर वगैरे काढला तर घरातील काही महत्त्वाची वस्तू बाहेर जाण्याची शक्यता असायची.
आजच्या काळात हे सर्व शक्य नसले तरी या प्रथेचे स्पष्टीकरण देता येते.
मांजर आडवं गेलं तर काम होत नाही. मांजरांनी काय गुनाव केला वो? कुत्र्या-मांजरांसारख्या निष्पाप प्राण्यांपेक्षा (काही) माणसं आडवी गेली तर तो अपशकून ठरतो.
शुक्रवारी पैसे देऊ नयेत, द्यायचेच असतील तर मंगळवारी द्यावेत. शुक्रवार देवीचा (लक्ष्मीचा) वार, म्हणून पैसे देऊ नयेत हे पटण्याजोगे आहे; पण मंगळवारी पैसे का द्यावेत हे माहीत नाय बा...
एखाद्याला बाहेर जाताना ’कुठे जातोस" असे विचारू नये, त्याने काम होत नाही. साक्षात समर्थ उत्तम लक्षण सांगताना लिहून गेलेत की "जाणारास पुसो नये कोठे जातोस म्हणोनी". एकदम बरोबर... अनेकदा आपल्याला सांगायचं नसतं. मग चिडचिड होते, काही तरी थातूरमातूर कारणं द्यावी/ऐकावी लागतात. त्यापेक्षा न विचारलेलं बरं!
एखाद्याला घरी यायला ऊशीर होत असेल तर, दाराला पळी (संध्येत वापरतात ती, आमटीत बुडवतात ती नव्हे ) अडकवावी, म्हणजे माणूस लवकर घरी परत येतं. असं एक-दोनदा झालंय... म्हणजे होतं कसं की फ़ारच वाट पहायला लागली की शेवटी वैतागून आपण पळी अडकवायला आणि दाराची बेल वाजयला एकच गाठ पडते. पण हा निव्वळ योगायोग असावा.
केळं अर्धवट खाऊन टाकू नये; तसंच दहीभात पानात टाकू नये. कारण केळ्याला ब्रह्मफ़ळ मानतात व दहीभाताला पुर्णान्न... काही ठावकी नाय बुवा, पण केळं काय किंवा दहीभात काय, पानात काहीच टाकू नये हे बरं!
गणेश चतुर्थीला चंद्र पाहील्यास चोरीचा आळ येतो... जसा श्रीकृष्णावर स्यमंतक मणी चोरल्याचा आळ आला होता (बाकी, कृष्णदेवांवर कोणता आळ यायचा बाकी होता!).
पण लहानपणी रात्री घरोघरच्या धुपारत्या आटपून पायवाटेने येत असता चंद्राचाच प्रकाश कामी यायचा आणि हटकून नजर जायची! तेव्हा, ही फ़क्त एक पुराणकथाच असावी.
खिडकीबाहेर कावळा ओरडला की घरी पाहुणे येतात... धादांत असत्य! कावळा ओरडो अथवा न ओरडो, पाहुणे लोक यायचे तेव्हाच येतात (आणि त्यांना जायचे तेव्हाच जातात).
मुंगूसाचे दर्शन शुभ असते... मी रहातो तिथे अनेकदा मुंगूस दिसते. त्या दिवशी विशेष असं काही घडल्याचं स्मरत नाही (हां, कधी कधी टिफ़ीनमध्ये बटाटयाची भाजी निघते हे खरंय!), तरी मुंगूसाची ती झुपकेदार शेपटी बघण्यातही आनंद असतो.

... आणि काही यक्ष-प्रश्न!

दैनंदिन जीवनात (च्यामारी!) काही प्रश्न असे असतात, जरा ऊवांसारखे... म्हटलं तर क्षुल्लक, म्हटलं तर डोकं खाजवायला लावणारे. त्यांचा (प्रश्नांचा.. ऊवांचा नव्हे!) समावेश मी या भागात करणार आहे. (अर्थात या शंका-कुशंकाना यक्ष-प्रश्न वगैरे म्हणणे म्हणजे, बाभुळगावच्या बबन्याने स्वत:ला बिल गेट्स समजण्यासारखेच आहे... पण ते एक असो!)

माणसं मंदिरात प्रदक्षिणा काढताना, देवाच्या मागं जाऊन डोकं का बरं टेकवतात? असं डोकं टेकवत राहिल्याने तिथे खोलगट भाग तयार होतो, डोस्क्यांचं तेल लागून जागा ओलसर होते, आणि मग माणसं तिथे नाणी चिकटवतात!
माणसं जांभई देताना चुटक्या का वाजवतात? माश्या वगैरे तोंडात जाऊ नये म्हणावं तर इतर वेळी हीच लोकं तोंड मोकळं सोडून बोलत असतात.

[ समज-गैरसमज आणि प्रश्न... संपलेले नाहीत! जसजसे आठवत जातील तसतसे लिहीत जाईन..]

मुलं आणि मारामारी

2010-05-04T20:30:00.000-07:00

काही दिवसांपुर्वीची गोष्ट... रस्त्याने चाललो होतो. बाजूनं काही शाळकरी मुलं जात होती. त्यातील दोघांची नुकतीच मारामारी झाली असावी, कारण कपडे मातीने माखलेले होते, हाता-पायांवर खरचटल्याच्या खुणा ठळक दिसत होत्या. महत्त्वाचे म्हणजे रस्त्याने जाताना पण त्यांची जोरजोरात बाचाबाची चालू होती. विषय अर्थातच IPL मधील Mumbai Indians चा पराभव व सचिन तेंडुलकरची कर्णधार म्हणून क्षमता. आता, सचिन तेंडुलकरचा विषय निघाला कि थोर-थोर लोक सुद्धा हमरी तुमरीवर येतात, तिथे पोरांमध्ये मारामारी व्हावी यात नवल नव्हते.

शाळेत असताना मारामारी हा रोजच्या विषयांपैकी एक असावा असे वाटण्य़ाइतपत परिस्थिती होती. माझे काही परम-मित्र तर शिकण्यापेक्षा भांडायलाच शाळेत येत असावेत. भांडायला कारण काही लागायचे नाही. तुला माझ्यापेक्षा जास्त मार्क का मिळाले, इथपासून ते, तू माझ्याकडे रोखून का पाहिलेस, या पैकी कशावरूनही युद्ध पेटायचे.

सुरवात साधारणपणे आम्ही प्रार्थना (Assembly) संपवून वर्गात परतत असताना धक्कबुक्की करणे, In केलेला शर्ट बाहेर ओढून काढणे इथून करत. मग दिवसभर वर्गात कागदी बोळे फ़ेकून मारणे, पेन्सिलीचे टोक मोडणे, Camlin च्या पट्ट्या (Ruler) मोडणे असा गनिमी कावा चालून शेवटी सांगता शाळेच्या क्रीडांगणावर वर्ग-बंधूंच्या ( आणि काही भगिनींच्या) साक्षीने तुफ़ान हाणामारीने व्हायची. एकमेकांना (आणि काही बघ्यांना) व्यवस्थित चोप दिल्यावर भिडू "आजचा दिवस सत्कारणी लागला" या समाधानात आप-आपल्या घरी जात.

काही येरूंच्या तोंडी मात्र "हात लावलास तर याद राख" "उद्या बघून घेईन" अशी - केवळ भारताच्या संरक्षण-मंत्र्यांच्या तोंडीच शोभणारी - भाषा असायची; तर काही शूरवीर "बाबांना नाव सांगीन" "टिचरला कंप्लेन करीन" वगैरे धमक्या द्यायचे. यदाकदाचित हे लोक पुढे भारताचे पंतप्रधान वगैरे झालेच तर "अमेरिकेला नाव सांगीन हं" वगैरे बाता करायला त्यांना हा अनुभव कामी येईल. असो!

आजकाल भांडण करणे, हा प्रकार मुलांमध्ये थोडा कमीच होत चालला आहे असे वाटते. कारण आई-बाप (म्हणजे पालक लोक) "जागरूक" झाले आहेत. पोराला कोणी बोट जरी लावले असेल तरी पहिला फोन त्या "गुंड" मुलाच्या घरी जातो, आणि दुसरा शाळेच्या प्रिन्सिपलना. इकडे मुलं आपलं भांडण विसरून मजेत खेळत असतात अन तिकडे दोन्ही पालक एकमेकांची ऊणीदुणी काढत रहातात.

मला स्वत:ला मारामारी न करणारे बालक, आणि मारामारी करणारे पालक.. दोन्ही पण मुळीच आवडत नाहीत!

पांडुरंग वरदा...

2008-07-14T06:50:00.000-07:00

आज आषाढी एकादशी. महाराष्ट्राच्या कानाकोपयातून हजारो भाविक शेकडो मैलांचे अंतर पायी तुडवून पंढरपूरच्या विठ्ठलाच्या दर्शनाला येतात. देहू-आळंदीहून तुकाराम - ज्ञानेश्वर यांच्या पालख्या त्यांच्या लाडक्या विठूरायाला ऊराऊरी भेटतात.

लहानपणी मी बाबांना विचारले होते, " ही एवढी लोकं चालत-चालत का जातात? बस किंवा रेल्वेनं का नाही जात?" बाबांकडे या प्रश्नाचं समाधानकारक उत्तर नव्हतं. आज जर मला हाच प्रश्न कोणी विचारला तर माझ्याकडेही नाही. पण एवढं मात्र खरं की सिंहगड चढून जाऊन घामाघूम होऊन हिरवळीवर बसण्यात जी मजा आहे ती बाईकनं १५ मिनीटांत पोचण्यात नाही!

कोल्हापूरची महालक्ष्मी, प्रभादेवीचा सिध्दिविनायक व पंढरपूरचा विठोबा, ही महाराष्ट्राची प्रमुख आराध्य दैवतं... मी कोल्हापूरला तीन-चारदा जाऊन आलोय, मागील वर्षी सिध्दिविनायकाच्या दर्शनाचा योग आला; पण पंढरपूरला जाण्याचा योग काही जुळून येत नाही (तसेच शिर्डीला जाण्याचा). बहुदा गाठीशी आवश्यक तेवढे पुण्य नसेल तर देवही जवळ करीत नसावा!

आज दिवसभराच्या ऊपवासाने प्राण कंठाशी आले असताना "महाराष्ट्र टाईम्स" मध्ये ही बातमी वाचली, आणि वाटले, वा! "पांडुरंग दाता, पांडुरंग त्राता, अंतीचा नियंता, पांडुरंग..."

*******

म.टा. : केरसूणी विकून उदरनिर्वाह करणाया ७६ वर्षे वयाच्या सोनाबाई फाळके यांनी आपल्या मुलीच्या लग्नासाठी १ लाख रूपये जमवले होते, परंतु दुर्दैवानं त्यांच्या मुलीचे अपघाती निधन झाले. विठ्ठलालाच आपलं लेकरू मानून या माऊलीनं हे सारे पैसे दान केले आणि आपले घर गाठले.

स्वामी

2008-05-07T20:30:00.000-07:00

"स्वामी" ही थोरल्या माधवराव पेशव्यांची जीवनगाथा. लेखक रणजित देसाई यांची पहिलीच ऐतिहासिक कादंबरी. यानंतर त्यांनी "राधेय" (कर्ण), "श्रीमान योगी" (शिवाजी महाराज) यांसारख्या उत्तमोत्तम कादंबया लिहिल्या, पण जनमानसात त्यांची ओळख निर्माण झाली ते "स्वामी"कार म्हणूनच!

विलक्षण घटना-प्रसंग, विपुल व ताकदवान संवाद, अचूक शब्दयोजना, हा या कादंबरीचा आत्मा आहे. या दृष्टीने "स्वामी" ने ऐतिहासिक कादंबयात नवा प्रवाह निर्माण केला असे म्हटल्यास ते वावगे ठरणार नाही.

रमाबाई व माधवराव यांच्यामधील भावपूर्ण प्रसंगांनी तर मराठी वाचकाला अक्षरश: वेड लावलेय. शृंगार हा संयमितपणे चित्रीत करूनही तो कसा मनोवेधक ठरू शकतो हे देसाईंनी दाखवून दिले. "स्वामी" मूळे रमा-माधव ही जोडी अजरामर, आदर्श जोडप्यांच्या यादीत कायमची विराजमान झाली आहे.

माधवरावांचा करारीपणा, त्यांची कर्तव्यनिष्ठा, दूरदृष्टी, गणेशभक्ती; रमाबाईंचा भावूक स्वभाव व पतिवरील निर्लेप प्रेम; राघोबादादांचा सत्तेवरील मोह, त्यासाठी प्रसंगी स्वजनांचा घात करण्याची त्यांची वृत्ती, मराठी राजकारणातील डावपेच, उतार-चढाव यांचे एक अनोखे दर्शन या कादंबरीत आपल्याला होते. रमा-माधवरावांबरोबरच नाना फडणीस, राघोबादादा, रामशास्त्री, सखारामबापू, हैदर-अल्ली, निजाम आदी व्यक्तिविशेषांचे जीवनपट उलगडले जातात.

ऐतिहासिक कादंबयांच्या प्रत्येक संग्रहात "स्वामी"ची उपस्थिती अत्त्यावश्यक आहे!

१४ नोव्हेंबर २०००

मागं वळून पहाताना...

2008-05-05T08:00:00.000-07:00

कालचीच गोष्ट...
पाच-सहा मित्र लायब्ररीत बसलो होतो. अभ्यासापेक्षा चेष्टा-मस्करीच जास्त चालली होती. बोलण्याच्या ओघात एकानं सहज म्हटलं, " Send-off २८ फेब्रुवारीक जातलो अशें दिसता.." क्षणार्धात सगळा मूड खराब झाला. मी काही तसा पट्कन भावनावश वगैरे होणारा प्राणी नाही, पण मलाही कुठंतरी आत खोलवर अपार खिन्नता दाटून आल्यासारखं वाटलं.

कॊलेजमध्ये एडमिशन घेतली त्याला आज ९४८ दिवस झाले (गोकाककर सरांच्या हाताखाली वर्षभर Analytical Chemistry शिकल्याने बोलण्या-लिहिण्यात एवढी अचूकता येणं स्वाभाविक आहे!) पण ती घटना अगदी काल-परवा घडल्यासारखी वाटते. खरं तर मी येणं हा एक योगायोगच होता. बारावीनंतर मी एका नामांकित कॊलेजमध्ये BCA साठी प्रवेश घेतला होता, पण जुनाट अभ्यासक्रम व शिक्षकांची बेपर्वा वृत्ती यामुळे वैतागून मी त्याला लवकरच राम-राम ठोकला.

पुढं काय करायचं या विवंचनेत असताना पी.ई.एस. मधील Industrial Chemistry या अभ्यासक्रमाबद्दल कळलं; बारावीत असताना रसायनशास्त्राची गोडी लागलीच होती. वाटलं, यात आपण काहीतरी करू शकू. अशा तर्र्हेने स्वारी पी.ई.एस.कोलेजमध्ये दाखल झाली.गेल्या दोन-अडीच वर्षांत मला एकदाही या निर्णयाचा पश्चात्ताप झाला नाही हे मला इथं आवर्जून नमूद करावंसं वाटतं.

सुरवात जरा कठीण गेली. माझा स्वभाव बराचसा एकलकोंडा, आपल्याच कोषात गुरफटून रहाण्याचा. मी कोलेजमध्ये गूपचूप यायचो, लेक्चर्सना बसायचो, आणि नंतर सरळ घरी यायचो. मैत्री तर सोडाच कुणाशी साधी तोंडओळखपण झाली नव्हती.

पण लवकरच आमचा मस्त ग्रुप जमला. प्रत्येकाचे स्वत:विषयी अनेक गैरसमज. युवराजला वाटायचं की आपला आवाज जगजितसिंग सारखा असून यच्चयावत मूली आपल्यावर फिदा आहेत. विशालला आपण सर्वशक्तीमान असल्याचा भास व्हायचा. सम्राट इंटरनेटच्या महाजालात गुरफटलेला, तर ब्रिजेश आपल्या कम्प्युटरवरील mp3 गाण्यांची संख्या वाढवायच्या मागे लागलेला. क्रिकेट series सुरू असली की उल्हासला प्रोफेसरांच्या जागी सचिन सौरव दिसायचे. एकही लेक्चर न चुकविण्याचा गंधालीचा अट्टाहास तर रश्मी एक दिवस आली की चार दिवस गायब. एक सच्चा मित्र या नात्याने मी या सर्वानां कायम जमिनीवर आणण्याच्या प्रयत्नात असे.

आम्ही सर्वजण मोकळ्या मनाचे, आणि त्याहून मोकळ्या तोंडाचे; त्यामुळे रोज विशाल x मदन, युवराज x सागर, रश्मी x गंधाली अशा चकमकी चालू असत. मला आणि सागरला तर दिवसातून एकदा तरी कडाक्याचे भांडण झाल्याशिवाय वडा-पाव घशाखाली उतरत नसे.
पुढे मागे मी एखादा शब्दकोश वगैरे लिहिलाच तर त्यात "अष्टपैलू" याला समानार्थी शब्द "आत्माराम" देईन. रिचर्ड कायम मूलींच्या मागे. कधी-कधी मात्र रिची पुढे आणि त्याला बदडायला मूली त्याच्यामागे असंही चित्र पहायला मिळायचं.

माझी मुलींशी ओळख बरीच ऊशीरा झाली आणि (सुदैवाने असो अथवा दुर्दैवाने) ती निव्वळ मैत्रीपुरतीच मर्यादित राहिली. त्यामुळे हा भारत देश (अजून एका !) अजरामर प्रेम-कहाणीला कायमचा मुकला.

या सर्व मित्रांचे माझ्यावर अनंत उपकार आहेत. लेक्चर्स बुडवून कॆन्टीनमध्ये बसणे, लायब्ररीमध्ये शांत वातावरण चुकूनही रहाणार नाही याकडे जातीनं लक्ष देणे, यासारख्या अनेक गोष्टी मी त्यांच्याकडूनच शिकलो. खरोखर, आज मी जो काही आहे, तो माझ्या या मित्रांमुळेच; ते मला भेटले नसते तर... तर मी नक्कीच कोणीतरी चांगला आणि मोठा माणूस बनलो असतो.

आमची प्रेक्टीकल्स म्हणजे अक्षरश: समरप्रसंग असे. कुठे Sodium fusion tubes फुटताहेत, कुठे धूराचे लोट ऊठताहेत, कुणाच्या एप्रनवर concentrated acid सांडतय, तर कुणाच्या तोंडात Strong alkali जातेय अशा धुमशचक्रीत आमचा chemical analysis चालायचा. तिसया वर्षाच्या प्रकल्पासाठी तर आम्ही TNT (एक अतिस्फोटक रसायन) बनवायचा घाट घातला होता, परंतु तो हाणून पाडण्यात आला.

पी.ई. एस. कॊलेज ही जर एक कंपनी मानली तर या कंपनीचे प्रमुख assets आहे इथला उत्कृष्ट शिक्षकवर्ग आणि सेवाभावी वृत्तीनं काम करणारा कर्मचारीवर्ग. गणित शिकविणाया सामंतबाईंच्या करड्या नजरेचा सुरूवातीला प्रचंड धाक वाटायचा, पण Group Theory व Operations Research सारखे क्लिष्ट विषय त्यांनी इतक्या रंजक रितीने समजावले कि त्यांच्याबद्दल आवड कधी निर्माण झाली ते माझं मला कळलं नाही. कुलकर्णी सर आम्हाला बरोबरच्या मित्रांप्रमाणे वागवत, त्यांच्या कोल्हापूरी पायतणांचा जसा चर्र चर्र आवाज यायचा तसा मी नंतर कुठेच पुन्हा ऐकला नाही.

पी.ई. एस. कॊलेजनं मला काय दिलं याचं उत्तर एका वाक्यात द्यायचं झालं तर मी म्हणेन - माझा हरवलेला आत्मविश्वास पुन्हा मिळवून दिला! प्रथम वर्षात असताना मी कॊलेजचं मासिक "आदित्य" साठी एक छोटासा लेख लिहीला होता. आमचे प्रिन्सिपल डिंगे सरांनी आपल्या केबिनमध्ये मुद्दाम बोलावून त्याबद्दल शाबासकी दिली होती. विमनस्क मनस्थितीत पाठीवर कौतुकाची थाप पडल्याने मनाला ऊभारी आली, आपण पुन्हा झेप घेऊ शकतो ही जाणीव निर्माण झाली.

गेली तीन वर्षं आम्ही शिक्षकांच्या छत्रछायेखाली, मित्रांच्या सहवासात एक प्रकारच्या सुरक्षित वातावरणात काढली. आता यापुढची वाटचाल एकट्याने करावी लागणार या विचाराने अस्वथ व्हायला होतं. इंटरनेट, मोबाईलमुळे संपर्कव्यवस्थेत क्रांती झाली असली तरी आपली माणसं एकदा दूर गेली की पुन्हा भेटतातच असं नाही, आणि भेटली तरी पुर्वीची ती ओढ कायम रहातेच असं नाही. आज कायम contact मध्ये रहाण्याच्या शपथा घेणारे आम्ही, सहा महिन्यांतच कुठे कुठे विखुरलेले असू हे आमचं आम्हालाच माहित नाही.

असो... माझी एवढीच सदिच्छा आहे कि आमच्या batch मधला प्रत्येकजण आप-आपल्या क्षेत्रात फार पुढे जावा. मला मान वर करून सांगता आलं पाहिजे की, " तो माझा मित्र आहे, आणि पी.ई. एस. कॊलेजमध्ये आम्ही एकमेकांबरोबरच लेक्चर्स बुडवली आहेत!"

("आदित्य" - २००४)

माझे कॊलेज-गाणे - विडंबन

2008-05-04T20:00:00.000-07:00

चाल: "माझे जीवनगाणे"
.... पु.ल., क्षमा करा!

माझे कॊलेज-गाणे, माझे कॊलेज- गाणे

कधी ऐकतो शिव्या घरातून, टाईमपास करतो मी म्हणून

कधी बाबा तर कधी आईही, गाती हेच तराणे

माझे कॊलेज-गाणे, गाणे...

अभ्यास असो वा, प्रोजेक्ट असू दे

सेमिनार असो वा, टेस्ट असू दे

लेक्च्रर असो, वा प्रॆक्टीकल असू दे

"Bunk" मारीत रहाणे!

माझे कॊलेज-गाणे, गाणे...

गा मित्रांनो माझ्यासंगे, वड्यावरी हा जीव तरंगे

तुमचाही ठाव कॆन्टीन असू दे, हेच माझे गार्र्हाणे

माझे कॊलेज-गाणे, गाणे...

("आदित्य" - २००२)

जिवलगा - (विडंबन)

2008-05-03T20:00:00.000-07:00

कै. शांताबाई शेळके यांची क्षमा मागून...
-- गौतम

जिवलगा चालले रे दूर कॊलेज माझे

डोके शिणले, अभ्यासाचे जड झाले ओझे !

रोज बोलती बाबा - आई

नोट्स सभोवती दाटून येती

गत मित्रांची सुटली माया

टेन्शन बहु साचे...

क्लास मागचा मागे पडला

पायदळी ग्राऊंड तिमिरी बुडला

ही कॆन्टीनची सुटे सराई

मिटले जिमखाने...

निराधार मी, कॊलेज-वासी

डिग्रीविना मरेन ऊपाशी

कर मजला पास आता

महिमा तव गाजेल !!

("आदित्य" - २००४)

ययाति

2008-04-29T09:30:00.000-07:00

ययाति- वि स खांडेकर
वि. स. खांडेकरांच्या "ययाति" ने मराठीला पहिला "ज्ञानपीठ" पुरस्कार मिळवून दिला आहे, एवढे सांगितलेतरी या साहित्यकृतीचे महत्त्व ध्यानी येते.

"ययाति" महाभारतातील एका उपकथानकावर आधारीत आहे. नहुषपुत्र राजा ययाति, दैत्यगुरु शुक्राचार्यांचीकन्या देवयानी, दैत्यराज वृषपर्व्याची मुलगी शर्मिष्ठा व देवगुरू बृहस्पतीपुत्र कच, ही या कादंबरीतीलप्रमुख पात्रें. पैकी ययाति -देवयानी - शर्मिष्ठा यांच्या आत्मनिवेदनातून कथा उलगडत जाते. मानवीजीवनाची सफलता व इतिकर्तव्यता यावर या कादंबरीत सखोल चिंतन करण्यात आले आहे. मुख्य कथानकलहान असले तरी मानवे मनोविकारांचे दर्शन, भावनिक गुंतवणुक या द्वारे कथेचे रूपांतर एका नाट्यमयसंघर्षात करण्यात वि. स. खांडेकर यशस्वी झाले आहेत.

वासनातिरेकाने माणूस किती रसातळाला जाऊ शकतो याचे विदारक चित्रण आपल्याला य कादंबरीत दिसते - राजा ययातिच्या रूपात. या उलट, माणूस आपल्या आत्मिक सामर्थ्याच्या जोरावर किती उन्नती करू शकतो, ते कच दाखवून देतो. तो ययाति- देवयानी- शर्मिष्ठा या त्रयील जीवनाचे रहस्य वेळोवेळी विशद करून सांगतो.

"ययाति"च्या कथाभागाइतकेच तिच्या "पार्श्वभूमी" लेखकाने मांडलेले विचारही तेवढेच मनन करण्याजोगेआहेत. कथावस्तू पौराणिक असली तरी तिचा आशय कालातित कसा आहे, हे आपल्याला तिथे उमजूनयेते.अर्थगर्भ, उच्च विचारांनी परीपूर्ण असे साहित्य वाचण्याची आवड असलेया प्रत्येकाने "ययाति" वाचलीच पाहिजे!
प्रकाशक: देशमुख आणि कंपनी
पृष्ठें: ४२५

२५ नोव्हेंबर २०००

मृत्युंजय

2008-04-28T21:30:00.000-07:00

कर्ण - महाभारतातील एक अलौकिक व्यक्तीमत्व. महाभारतातील कुठलीच व्यक्तिरेखा सामान्य नाही; परंतु त्या सर्वांतही कर्ण आपला स्वतंत्र ठसा उमटवून जातो.वस्तुत: सूर्यपूत्र असलेल्या, पण आयुष्यभर सूतपूत्र म्हणून अवहेलना सहन करीत जगलेल्या कर्णाच्या जीवनावर ही कादंबरी आहे.

कादंबरीची शैली निवेदनात्मक आहे. कर्णमाता कुंती, कर्णबंधू शोण, कर्णपत्नी वृषाली, कर्णसखा दूर्योधन, श्रीकृष्ण व स्वत: कर्ण यांच्या निवेदनातून कर्णाचा जीवनपट व त्या बरोबरच महाभारतकथा उलगडत जाते.प्रासादिक, अलंकारांनी परीपूर्ण अशी भाषा व विलक्षण संवाद हा या कादंबरीच आत्मा आहे. लिहून ठेवावीत अशी चिंतनगर्भ वाक्ये पाना-पानावर आहेत. ती लिहून काढली तर तो एक अमूल्य असा साहित्यिक ठेवा बनेल.
कर्णाची चरीत-कहाणी सांगत असताना त्याच्या अवती-भवती असणाया व्यक्तिरेख रंगविण्यातही शिवाजीसावंत सफल झाले आहेत. त्यामुळे हा ग्रंथराज कुठेच एकसुरी झाल्यासारखे वाटत नाही. महाभारतकालीनभाषा, वेशभूषा, चालीरीती, समाजव्यवस्था, आदी गोष्टींबद्दल लेखकाने घेतलेले परीश्रम सहज कळून येतात.

आज "मृत्युंजय" हा मराठी साहित्यातील एक मैलाचा दगड मानला जातो. ही कादंबरी न वाचलेल्या कोणत्याही मराठी वाचकाचे वाचन हे अपूर्णच मानावे लागेल.कर्णावर "मृत्युंजय" पूर्वी व नंतर बरेच लिखाण झाले आहे; पण ज्याप्रमाणे माधवराव पेशवे म्हटले की "स्वामी" आठवते, त्याचप्रमाणे कर्ण म्हटले की डोळ्यापूढे फक्त एकच नाव येते - मृत्युंजय!

१४ नोव्हेंबर २०००

मोठी आजी

2008-04-25T11:00:00.000-07:00

मोठी आजी म्हणजे माझी सख्खी आजी. शिरोड्याला रहाणारी. आम्ही आता २५-२५ वर्षांचे घोडे झालो तरीअजूनही चतुर्थी-दिवाळीला फ़टाक्यांसाठी पैसे पाठवणारी. फ़ोनवर बोलताना रुक्ष "हॆलो" ऐवजी "ए ऊषा" "एगौतम" अशी अकृत्रिम हाक मारणारी. तिच्या नातवांना चष्मे लागले तरी स्वत: मात्र अजूनही बिनचष्म्याने सुईत दोरा ओवणारी.माझ्या आईची आई.

मी लहानपणी जास्त वेळ आजोळी राहिल्याने असेल, अथवा आजीच्याच भाषेत सांगायचं तर हा "नक्षत्रांचागुण" असेल, पण माझं आणि आजीचं प्रथमपासूनच छान जमत गेलंय. आजही हातून काही चांगलं काम घडलंहा योग क्वचितच येतो!) तर आई-बाबांनंतर माझा फ़ोन जातो तो आजीलाच.
Graduation च्या वेळची गोष्ट... माझ्या अभ्यासाची लक्षणं ठीक दिसत नाहीसे पाहून आईनं आजीला पाचारण केलं आणि मी खरंच वर्षभरात केला नसेल एवढा अभ्यास आजी आल्यानंतरच्या महिन्याभरात केला.
पहाटे चार वाजता आजी आपल्या मऊसूत आवाजात हाका मारू लागायची. आधी मी "ऊठतोच" "फक्त पाचमिनीटं" वगैरे बडबडून पुन्हा झोपायला बघायचो; पण आजीच्या हाका काही थांबायच्या नाहीत आणिऊठल्याशिवाय गत्यंतरच नसायचं. मी अभ्यासाला बसल्यावर झोपून पडू नये म्हणून आजी १५-२०माझ्यासोबत बसायची, आणि माझी झोप आता पक्की उडालीय याची खात्री पटल्यावरच झोपायला जायची.
नंतरही दिवसभर माझ्या अभ्यासावर तिचं जातीनं लक्ष असायचं. या supervision चं मला दडपण कधीच आलं नाही. उलट फायदाच झाला. एक गंमत सांगतो. माझा एक मित्र जुन्या प्रश्नपत्रिकांचे गठ्ठे घेऊन यायचा; तास -अर्धा तास त्यातील प्रश्नांशी झटापट - बहुदा निष्फळ !- केल्यावर आमची गाडी क्रिकेट, सिनेमा, कॊलेजमधील भानगडी यांसारख्या अतिमहत्वाच्या वळायची. आजीनं एक-दोनदा हे पाहिलं, पण काही बोलली नाही. दुसया वेळी तो येऊन टपकताच आजीनं त्याला "गौतम घरान ना" असं सांगून बाहेरच्या बाहेरंच पिटाळून लावलं. मी आत आहे हे त्याला माहीत होतं, बाहेर तो आला आहे हे मला कळलं होतं, पण आम्ही दोघं काय ते समजून चुकलो. परीक्षा होईपर्यंत पुन्हा काही तो मित्र परत आला नाही.
दिवसभराच्या कडक शिस्तीची भरपाई आजी रात्री करायची ती झोपण्यापुर्वी डोक्याला खोबरेल तेल थोपटून. काही क्षणांतच सारा शीण दूर जायचा. डोकं हलकं व्हायचं. मुलावरील आपलं प्रेम सिद्ध करण्यासाठी आईही अधून-मधून प्रयत्न करायची, पण आजीचा हात लागताच जी एक विलक्षण गुंगी यायची तो अनुभव आईच्या हातून कधी आला नाही.

आमच्या पिढीशी आजीचं अगदी उत्तम जमतं याचं प्रमुख कारण म्हणजे तिचा बहुश्रूतपणा. "जुनं ते सोनंआणि नवीन म्हणजे खोटं नाणं" असा तिचा कधी अट्टाहास नसतो. ती "रामायण" "महाभारत" पहाते, आणिदामिनी" " "अवंतिका" ही पहाते. बातम्या ऐकते. रोजचा पेपर वाचते. गावातल्या, गोव्यातल्या एवढंच कायपण देशातल्या आणि जगातल्या ठळक घडामोडींची तिला कल्पना असते. राजकारणात तर तिची स्वत:ची अशी ठाम मतं आहेत आणि ती ठासून मांडायला ती अजिबात कचरत नाही. तिचं "पक्षांतर" घडवून आणण्याच्या बाबतीत माझ्यासकट सर्वांनीच हात टेकलेत. आजचे दल-बदलू राजकारणी आजीचा हा एक जरी गुण ऊचलतील तर किती चांगले होईल!

जुनी माणसं सनातनी, कर्मठ असतात असा एक सर्वसाधारण अनुभव असतो. आमची आजी मात्रदेवाधर्माच्या बाबतीत अतिशय पुरोगमी आहे. प्रत्येकानं काही प्रमाणात तरी पूजा-अर्चा करावी, सोवळं-ओवळं पाळावं असा तिचा कटाक्ष नक्कीच असतो. पण कर्मकांडाचा अतिरेक ती स्वत:ही कधी करतनाही, आणि दुसयांवर तर सक्ती मुळीच नाही.
म्हातारी माणसं भोळी-भाबडी असतात हा आणखी एक समज. आजी मात्र चांगलीच धूर्त आणि व्यवहारचतुर आहे; दुसयाला अडचणीत न आणता न दुखवता आपली काम कशी करावी हे तिच्याकडूनच शिकावं.

सर्वांवर तिची माया आहे पण हे करताना तिनं वास्तवाचं भान कधी सुटू दिलेलं नाही. ज्या गोष्टी झाल्यापाहिजेत असं तिला वाटतं त्या केल्याशिवाय ती रहात नाही आणि ज्या गोष्टी पटत नाहीत त्या बोलूनदाखवायला ती डरत नाही. आजच्या "ओठात एक आणि मनात दुसरंच" अशा जमान्यात आजीच्या स्वभावातला हा पारदर्शीपणा अधिकच भावतो.

माझं शिक्षणासाठी पुण्याला जायचं ठरलं तेव्हा ही बातमी कानावर घालण्यासाठी शिरोड्याला गेलो. मामा-मामी, मावशी यांनी "सांभाळून रहा" "नीट अभ्यास कर" वगैरे सांगितलं. आजीचा ऊपदेश मात्र सर्वस्वीवेगळा आणि माझे पाय जमिनीवर आणणारा होता. ती म्हणाली, " आई-बाबांनी तुझ्या शिक्षणासाठी जो खर्च केला तो ध्यानात ठेवा. नोकरी धंदा लागल्यावर आधी तो हिशोब चुकता कर आणि नंतरच काय ती मौज-मजा."

अशी आमची आजी. तिच्यासारखी आजी आम्हाला लाभली आहे हे आम्हा भावंडांचं भाग्य यात वादच नाही. पण आमच्यासारख्या एकापेक्षा एक ऊपद्व्यापी नातवांबद्दल तिचं काय मत आहे हे मात्र आम्ही तिला अजून विचारलेलं नाही.

(२५ ऒगष्ट २००४) ( "

पी. एम टी. प्रवासाचे फ़ायदे

2008-04-25T09:00:00.000-07:00

मित्रहो,पुण्यातल्या पी. एम टी. बसेस बद्दल भरपूर बोलले, लिहिले जाते... थोडेसे चांगले, बरेचसे वाईट. तरीही लोकं पी. एम टी. ने प्रवास करणं काही सोडत नाहीत. आतापर्यंत मला वाटायचे कि ते नाईलाजापोटी असावे. परंतु काही क्षणांपुर्वीच मला पी. एम टी. प्रवासाचे फ़ायदे ऊमगले, आणि ’जे जे आपणांसी ठावे...’ या ऊक्तीनुसार मी ते आपल्याला सांगत आहे.

१. पी. एम टी. चे चालक आपली गाडी प्रकाश वेगाने हाकायचा आटोकाट प्रयत्न करत असतात. आईन्स्टाईनच्या सापेक्षता सिध्दांतानुसार, प्रकाश वेगाने जाणाय़ा वस्तुसाठी कालगणना थांबते. याचाच अर्थ - तुम्ही पी. एम टी. ने जितका प्रवास कराल तेवढे तुमचे आयुष्य वाढेल.
२. पुण्यात पी. एम टी. शिवाय प्रवासाचे दुसरे साधन म्हणजे रिक्षा अथवा स्वत:ची बाईक. समजा तुम्ही यापैकी एकाने चालला आहात आणि (देव करो, असे न होवो, पण) पी. एम टी. ने धडकले. जास्त मार कोणाला बसेल? ( या कूट-प्रश्नाचे ऊत्तर पडताळून पहाण्यासाठीच पी. एम टी. चालक वारंवार प्रयोग करत असतात).बहुसंख्य जन्तेच्या असे ध्यानात आले आहे की आपण पी. एम टी. च्या आतच जास्त सुरक्षित राहु.
३.पी. एम टी. जीवन-शिक्षण देते. काही कारण नसताना भांडण कसे ऊकरून काढावे, चालत्या गाडीत मारामारी कशी करावी, हे रोजच्या जीवनात ऊपयोगी पडणारे शिक्षण पी. एम टी. त मिळते.
४. पी. एम टी. भाषा-शिक्षण देते. कमीत कमी शब्दांत दुसयाचा अपमान कसा करावा, नव-नवीन म्हणी व वाक्प्रचार आपल्याला पी. एम टी. त शिकायला मिळतात.
५. पायाच्या एका बोटावर उभे राहू शकता? एका बोटाने वरच्या हॆन्डल-बारला लोंबकळु शकता? योगासनांचे हे नवीन प्रकार शिकण्यास पी. एम टी. नेच प्रवास केला पाहिजे.
६. गीतेत श्रीकृष्णांनी सांगितले आहे, " तू फ़क्त कर्म कर... फ़लाची अपेक्षा धरू नकोस.." त्याचप्रमाणे पी. एम टी. त बसणे एवढेच आपल्या हातात असते. इच्छित स्थळी सुखरूप पोहोचू की नाही, पोहोचल्यास वेळेवर पोहोचू की नाही यासारख्या क्षुद्र प्रश्नांचा भार त्या "चक्र-धरा"वर टाकून निवांत व्हावे. दुसरे म्हणजे, पी. एम टी. त बसलेला मनुष्य-प्राणी पुढील बरेच तास काहीच काम करु शकत नाही. एकुण काय तर, पी. एम टी. "निष्काम कर्मयोग आचरणात आणण्यास भाग पाडते.
७. पी. एम टी. त बसल्या-बसल्या तुम्हाला जगभरातील सर्व समस्यांची ऊत्तरे विनासायास मिळतात. अगदी... डासांपासून संरक्षण कसे करावे, इथपासून ते "नासा"त निवड व्हायला काय करावे, इथपर्यंत.
८. पी. एम टी. मधील सीट्सच्या मागे लिहिलेला मजकूर आपले सामान्य-न्यान वाढवितो. अन्यथा, रामाचे रेणुकावर कसे आणि किती प्रेम आहे, अमर नावाचा कुणीतरी "बैल" आहे, ही माहिती आपल्याला कुठल्या पुस्तकात भेटली असती?
९. पी. एम टी. त बसून खाच-खळग्यांनी भरलेल्या कर्वे रोडवरून अंगचे एकही हाड खिळखिळे न होता प्रवास करू शकणे, ही डब्ल्यु. डब्ल्यु. एफ़. कुस्ती-स्पर्धेत भाग घेण्यासाठीची पात्रता फ़ेरी मानली जाते ( किंवा मानली जायला हरकत नाही).
१०. पी. एम टी. त अगदी घरगुती वातावरण असते. चालक-वाहक-प्यासिंजर आपुलकीने एकमेकांच्या तीर्थरूपांची चौकशी करतात. प्रेमात येऊन गालांवर चापट मारणे वगैरे प्रकार अगदी खेळीमेळीत चालू असतात.

तर, वाचकहो! अशी ही आमची पी. एम टी..... आम्ही पुणेकर त्यातून प्रवास करतो, कारण कुणीच नाही प्रवास केला तर पी. एम टी. चालणार कशी? पी. एम टी. नाही चालली तर अपघात होणार कसे? अपघातच नाही झाले तर पेपरवाले रोज उठून छापणार तरी काय? आम्ही चहा पिता-पिता वाचणार काय? आणि तावातावाने चर्चा करणार तरी कशावर??

(२ जून २००६)

गांधीहत्या आणि मी

2008-04-24T09:30:00.000-07:00

गांधीहत्या आणि मी
-गोपाळ वि. गोडसे

३० जानेवारी १९४८ रोजी महात्मा गांधींची हत्या झाल्यावर या कटातील आरोपी पकडले जाऊन त्यापैकी नथूराम गोडसे व नारायण आपटे यांना फाशी देण्यात आले, तर इतर तिघांना जन्मठेप झाली. गांधी-हत्येविरूध्दचा लोकक्षोभ इतका तीव्र होता की नथूरामने आपली बाजू न्यायालयात नि:संदिग्ध शब्दांत मांडूनही त्याला माथेफिरू ठरविण्यात आले. नथूरामचे बंधू व या कटातील एक आरोपी गोपाळ गोडसे यांनी लिहिलेल्या या पुस्तकाचा प्रतिपाद्य विषय हा आहे की गांधी-हत्त्या हे भावनेच्या भरात, परीणाम न पाहता केलेले आततायी कृत्य नसून ती थंड डोक्याने योजिलेली राजकीय हत्त्या होती.
प्रस्तुत ग्रंथात, पकडले गेल्यानंतरचे आरोपींचे वर्तन, त्यांच्यावरील अभियोग, गोडसे-आपटे यांची फाशी, उर्वरीतांची जन्मठेप व त्यांचे कौटूंबिक जीवन याचा सविस्तर आलेख मांडला आहे. अर्धा डझन छायाचित्रें पुस्तकाला ऐतिहासिक महत्व प्राप्त करून देतात.
गांधी-हत्त्येची ही दूसरी बाजू जिज्ञासूंनी जरूर वाचावी.
(१८ मे २०००)

गंधाली

2008-04-24T08:00:00.000-07:00

गंधाली
-रणजित देसाई
"स्वामी"कार रणजित देसाई यांचा हा ऐतिहासिक कथा-संग्रह. या "विराणी", "असा रंगला विडा", "अशी छेडिली तार", "अशी रंगली प्रीत" व "नक्षत्रकथा" या पाच कथा आहेत. पैकी, "विराणी" (सलीम-नूरजहान) व "अशी रंगली प्रीत"(बाजीराव-मस्तानी) या निखळ प्रेमकथा असून इतर कथांनाही प्रेमभावनेची तरल किनार आहे.
त्या-त्या ऐतिहासिक काळात चपखल बसणारी शब्दरचना, केवळ शब्दांनी व्यक्तीचित्र साकार करण्याची हातोटी व भावपूर्ण प्रसंग यामूळे वाचकाला आपण त्या घटनेचे प्रत्यक्ष साक्षीदारच आहोत असे वाटत राहते. टिपून ठेवावेत असे संवाद तर पानो-पानी आहेत.
ऐतिहासिक कथांची आवड असणाया वाचकांसाठी हे पुस्तक म्हणजे पंचपक्वान्नांची मेजवानीच आहे.
(१३ ऒगष्ट २०००)

माझी जन्मठेप

2008-04-23T21:00:00.000-07:00

माझी जन्मठेप
-विनायक दामोदर सावरकर
सन १९१०-१९११ मध्ये विनायक दामोदर सावरकरांवर दोन खटले चालून त्यांना दोन "जन्मठेप काळे पाणी"च्या शिक्षा ठोठावण्यात आल्या. याचाच अर्थ अंदमानात ५० वर्षें सक्तमजूरी! उभ्या आयुष्याची राख-रांगोळी! दुसरा कोणी असता तर त्याने हायच खाल्ली असती. पण वीर सावरकर म्हणजे मूर्तिमंत धैर्याचे महामेरू; त्यांनी ही शिक्षा स्तिथप्रज्ञ वृत्तीने स्वीकारली. सावरकरांची शिक्षा २४-२-१९११ ला सुरू झाली व ६-१-१९२४ रोजी त्यांना काही अटींवर मुक्त करण्यात आले. हा ग्रंथ म्हणजे या १४ वर्षांचा इतिहास आहे. अंदमानातील कैदीजीवन, क्रूर छळ, रक्त ओकायला लावणाया शिक्षा, तुरूंगाधिकारी व इतर कैदी यांचे वर्तन, खुद्द सावरकरांचे आचार-विचार यांचे विस्तृत वर्णन यात आहे. संपूर्ण निवेदन प्रथम पुरूषात व भाषा प्रवाही, तेजस्वी असल्याने वाचक गुंगून जातो. हा ग्रंथ केवळ अंदमानातील हाल-अपेष्टांचे हृदयद्रावक वर्णन करत नाही तर ज्या स्वातंत्र्यासाठी असंख्य वीरांनी हे कष्ट सोसले ते स्वातंत्र्य अबाधित राखण्यासाठी प्रेरणा देतो.
(१५ मे २०००)

युगान्त

2008-04-21T09:00:00.000-07:00

"युगान्त" हे पुस्तक महाभारताकडे केवळ एक पुराणकथा या दृष्टीने न पाहता तो "जय" नावाचा प्रत्यक्ष घडलेला इतिहास आहे, या दृष्टीकोनातून महाभारताचा वेध घेते. भीष्म, गांधारी, दूर्योधन, कर्ण, कुंती, द्रौपदी, युधिष्ठीर, आणि अर्थातच श्रीकृष्ण या प्रमुख व्यक्तिरेखांची, मानसिक जडण-घडण, अतिशय तपशिलवार रीतीने वर्णन केलेल्या आहेत. या व्यक्ति अलौकिक असल्या तरी सामान्य माणसांप्रमाणेच त्यानाही राग-लोभ-मोह-क्रोधादि विकार असल्याचे आपल्याला दिसून येते.
तर्क-कठोर विचारसरणी, सखोल वैचारिक चिंतन व संदर्भासहीत मुद्दे, ही या पुस्तकाची वैशिष्ट्ये आहेत.
लेखिका एक प्रख्यात मानव-वंश शास्त्रज्ञ असल्याने महाभारतकालीन सामजिक व्यवस्था, चाली-रीती याबद्दल आपल्याला बहूमोल माहिती मिळून जाते.
पुस्तकाच्या शेवटी दिलेल्या विस्तृत वंशावली हा तर एक अनमोल खजिनाच आहे!

(३० जून २०००)

स्वागत आहे!

2008-04-21T08:30:00.000-07:00

नमस्कार!
आपले स्वागत आहे! मराठी ब्लॊग सुरू करायचे मूळ रविफने सहा महिन्यांपूर्वीच माझ्या डोक्यात पेरले होते, ते बीज आता या भर ऊन्हाळ्यात अंकुरले आहे.
"My मराठी" वर सबकुछ Marathi असेल... लेख, पुस्तक-परीक्षणें, इत्यादी, वगैरे...
सुरूवात तर केलीच आहे; पूढे कसे काय रेटता येते ते लवकरच समजेल!

आपला,
-गौतम